محمدناصر مودودی

پس از 77 روز منظم خواندن، سرانجام کتابِ 1063 صفحهای «عصر ناپلئون» آخرین جلد از تاریخ تمدن ویل و آریل دورانت را به پایان بردم. کتابی که از دو جنبهی مختلف در اینجا مایلم به آن بپردازم:اول اینکه آیا وقتی ویل و آریل در پایان جلد قبلی (روسو و انقلاب) با خواننده خداحافظی گرمی میکنند، اما فقط به این دلیل که اجل بدیشان مهلت میدهد و وقت داشتهاند (بنا به اعتراف صریح خودشان) این جلد را هم مینویسند، در کل چه احساسی به مخاطب دست میدهد یا چه احساسی باید به او دست بدهد؟و دوم اینکه ناپلئون و اروپای حد فاصل 1789 (انقلاب کبیر فرانسه) و 1815 (تبعید ناپلئون به سنت هلن) چه زیستی را از سر گذراندند و آیا این برجستهترین روح زمانهی خویش چگونه شخصیتی داشته و چه آثاری از خود به جا گذاشته است؟دربارهی مورد اول، حقیقتا م...

دیشب با خواندن صفحات مربوط به تجزیه لهستان توسط روسیهی نو برآمده و پروس که بعدا تبدیل به آلمان شد و نیز اتریش که امپراتوریاش رو به افول میرفت، 672 رویه کتاب «بخش اول جلد دهم تاریخ تمدن ویل و آریل دورانت» را در 51 روز به پایان بردم که عنوانش در هر دو کتاب (بخش اول و دوم) هست «روسو و انقلاب».وقایع هنوز به انقلاب فرانسه نرسیدهاند و شرح زندگی و هنر در اروپای پیشاانقلابی از سیاست و شاهان و نجبا و ملاکان و سرفها و فرماندهان و سربازان گرفته تا هنرمندان و موسیقیدانان و فلاسفه و مجسمه سازان و دکانداران و میخانهداران و زنان و مردان، همچنین از منتهی الیه شرق اروپا یعنی ترکیه و روسیه تا غربیترین ایالات و کشورها و خاندانها را در بر می گیرد. روسو خود بخش مهمی از کتاب را به تفصیل دریافت کرده و از این دریچه...

دیروز، که روز مهمی در تقویم زندگیمان بود، فرصت کردم جلد نهم از تاریخ تمدن ویل دورانت و همسرش آریل را به پایان برسانم که طبعا بازنگاری اتفاقات مربوط به اروپا حول شخصیت ولتر (اندیشمند فرانسوی) نگاشته شده است. در این کتاب، ادامه مبارزه خردگرایان با دینداران، همچنین فلسفه با الهیات پی گرفته میشود و بیشتر کتاب به شرح زمینههای این دگرگونی تاریخساز اروپا میپردازد که صحنهای شلوغ است از فرمانروایان (در راس آنها فردریک کبیر، جورج اول، لویی پانزدهم، کاترین دوم ...)، فیلسوفان (بویژه فرانسویانی مثل ولتر، روسو، د آلامبر، اولوسیوس ...)، دانشمندان (مثل لاگرانژ، لینه، لاوزاویه، پریستلی ...)، هنرمندان (نظیر باخ، هندل، شادرن، بوشه، پوپ ...) بعلاوه کثیری از مردم عادی که جریان پیوسته تمدن را برقرار و سواحل آن را...

تقریبا هفتاد روز طول کشید تا هفتصد و پنجاه صفحهی جلد هفتم تاریخ تمدن را به پایان برسانم. هیچ روزی نبود که مطالعه نکنم و به نظر میرسد روزانه به طور متوسط یازده صفحه خواندهام.در کتاب «آغاز عصر خرد»، که کمابیش سده بین قرن شانزدهم و قرن هفدهم را در برمیگیرد، ویل و آریل به این میپردازند که چطور مذهب کماکان سعی میکند سیادت و تفوق هزار سالهاش را بر مردم و امور نگه دارد. پروتستانها که با سردارانی مثل لوتر و کالون به جنگ کاتولیکها رفته بودند، با استقرار کافی در برخی کشورها و شهرها، خود به نسخهای غیرقابلدفاعتر از آنها مبدل شدند و کاتولیکها که بهتر از قرونوسطای خود شده بودند، حتی از آنها هم تا حدی موجهتر ادامه دادند (شاید به این دلیل که ریشهدارتر بودند). اما ندای عقل و علم، اندک اندک توسط دانشمندان طنی...