پایان بازنویسی گیل گَمِش (Gilgamesh)

دیروز در مشهد، و با استفاده از سه روز تعطیلی کشور، تمرکز کردم و 1 یک و نیم لوح آخرِ افسانهی پنج هزار سالهی «گیل1» را به 1 رساندم. متن اصلی این اثر روی دوازده لوح گلی پخته، از کتابخانه آشور بانیپال در عراق امروزی به دست آمده است که قدمتش به اندکی پیش از کورش بزرگ باز میگردد، اما متن اصلی از یکی دو هزار سال قبل از آن در منطقه و در بین نژاد سامی مشهور بوده و بخصوص بقایای شهر «اوروک» که پایتخت گیل گمش بوده است پیدا شده که مربوط به همان حدود پنج هزار سال قبل میباشد.

گیلگَمِش نام «پهلوان ـ پادشاهی» است که بر «دژ ـ شهر» اوروک (اوروکِ بلند حصار) در بین النهرین فرمان میرانده است. برای او همزادی به نام اِنکیدو خلق می شود و این دو با هم وقایع نفسگیری را پس پشت مینهند، سپس اتفاقهایی میافتد که گیلگَمِش سر به کوه و صحرا میگذارد و به دنبال خردمندی میرود که از توفان بزرگ (توفان نوح) جان بدر برده، بلکه پاسخ پرسشهای اساسی بشر را از او باز پرسد. او را پس از مرارتهای بسیار مییابد و سپس با واقعهای حسرتبار به زادگاهش باز میگردد.

گیلگَمِش محبوبترین حماسهی اقوام سامی (عربها) در طول چند هزار سال گذشته در منطقه خاورمیانه بوده و ضمنا قدیمیترین کتاب قصه در کتابخانههای جهان نیز هست. از این اثر چند ترجمه و بازنویسی در ایران منتشر شده است که با مراجعه به آنها، با متنهای دشوارفهم و سنگین مواجه میشویم و شاید رغبتی که باید و شاید را در کتابخوانهای اندکشمار فارسیزبان نمیانگیزند. سال گذشته به نظرم رسید که این شاهکار جهانی لازم است برای نوجوانان پارسیگو به بیانی شیواتر و قابلدرکتر بازنویسی شود، و بخصوص حیفم آمد بار سنگین معانی چنین گنجینهای در دسترس ذهن کنجکاو جوانان قرار نگیرد.

این بود که در میانهی کارهای عدیده علمی و اجرایی و غمها و شادیهای متعارف، بازنویسی گیلگَمِش را به نثری آهنگین مخصوص سنین «نوجوانی و آغاز جوانی» آغاز کردم و دوازده لوح آن را از روی متنی بازنویسی کردم که خودش ترجمهای از متن فرانسوی بود. در لابلای آن نیز درک فلسفی و جهانشناختی خود را با تزئیناتی از ادبیات، جملات و واژگان متناسب به متن اصلی افزودم و برخی ارتباطات منقطع الواح اصلی را نیز با تشخیص شخصی ترمیم کردم و در مجموع کوشیدم داستان پیوسته و نسبتا مرتبطی را از کار درآورم.

خوشحالم که این تعهد فرهنگی نیز به پایان رسید، و حالا پس از «شاهنامه کودک و نوجوان» و نیز اثر تالیفی ـ ترجمهای «دائو د جینگ برای نوجوانان» که نام «رُمان ـ ترجمان» بر آن نهادهام، این سومین متن از شاهکارهای ادبیات جهانی است که بازنویسی آن را برای نوجوانان به پایان رساندهام و امیدوارم پس از نهاییسازی متن بتوانم آن را هرچه زودتر برای نشر آماده سازم.

تربت جام ـ چهاردهم مرداد 1402