میلیونر زاغه نشین

مارکز زمانی گفته بود که آرزو می کرده کاش کتاب مسخ کافکا را او نوشته بود، و من حالا حس سرشار از لذت و حسرت او را ـ بعد از چند بار دیدن فیلم میلیونر زاغه نشین ـ کاملا درک می کنم و عینا همین آروز را برای متن فیلمنامه ی آن دارم.

از نظر من این متن بی نقص است، استحکام فوقالعادهای دارد، استحکامی ناشی از تکنیک قوی توام با واقعگرایی خشن و لطافت بیحدِ شاعرانه. این چنین متنی از عقل بر نمی خیزد، بلکه محصول مشترک اندیشه و مشاهده و الهام است. به ندرت پیش می آید که نویسندهای به چنین افتخاری نائل آید و نوشتاری تا به این حد استوار را پدید آورد. اصلا نوعی شاهنامه ی فقراست بی آنکه فیلم هندی باشد. بخشش اش آنقدر زیاد است که تا مدتها می توانی آن را بکاوی و خوراک از آن بیابی، و به قول شعار سایت TED، از آن ایده هاست که ارزش پراکنش را دارد.

البته این را بگویم که جمال بودن کار ساده ای نیست، اکثریت ما ـ در شرایط کودکان فیلم ـ یا نقش سلیم را به عهده می گیریم یا آرویند؟ را (همان کودکی که نابینایش کردند)؛ در حالیکه فیلم را روح بلند جمال تبدیل به یک شاهکار کرد. روحی که از نظر من بدون تردید موهبت الهی ست و فقط به معدودی از آدمیان عطا میشود که خیلی از آنها را نمی بینیم و گمنام می میمیرند و معدودی هم شرایط محیطی و شانس ـ مثل همین مورد ـ دست به دست هم می دهند و او را برجسته می سازند.

فقط یادآوری دو مطلب خالی از لطف نیست:

اول اینکه جمال شدن گرچه ژن های خداداد میخواهد اما با تمرین هم می توان به اردوگاه جمال وارد شد (اگرچه نه سپهسالار لشکرش بود)، این را از آن جهت می گویم که نهاد اکثر آدمیان خونریز نیست و اگر الگویی صحیح به آنها ارائه شود با کمال میل از آن پیروی خواهند کرد. پس بهتر است تخم نیکی را بپراکنیم و نماد محبت و صلح باشیم تا نفرت

و دوم اینکه مسئولیت اصلی جمال تازه بعد از فیلم شروع می شود، و این موقعی ست که به جا و مکان رسیده، مشهور شده، پول کافی دارد و کلامش نفوذ پیدا کرده است. این جا همان نقطه ای ست که زمان در بسیاری از موارد باعث تباهی فرد شده است، بلندآوازگانی را هم در غرب و هم در شرق جهان میشناسیم که نامداری آنان موجب سقوط و فاجعه برای خودشان و مردم پیرامونشان شده است. به عبارت دیگر، تا وقتی دیده نشوی و مهم نباشی که مشکلی نیست، هنر، از لحظه ای که مورد توجه قرار می گیری و قدرت مییابی شروع می شود و آنجاست که تعیین می کنی که به سوی رستگاری بروی یا قهقرا.

کاش جمال، همچنان که در طول فیلم نشان داد، تا زنده است نماینده اخلاق و معنویات انسانی باشد و جامعهی پیرامونش را همچنان دلگرم و امیدوار نگه دارد.