سختترین شغل دنیا قبل از معدن

دو هفته پیش، برای چندمین بار، و به جهت یکی از طرحهای محیط زیستیام، در یکی از بزرگترین معادن ایران حضور یافتم و در یک روز توفانی، در میان غبار متراکم و خشکی تلخکام هوا و شرایط کاری طاقتفرسا، ساعاتی را در میان آلایندهترین بخش آن 1 به سر بردم و در پایان به همراهانم گفتم «همین شرایط است که به حق مصطلح کرده، سختترین شغل 1، کار معدن است».

اما امروز به دلیل یکی دیگر از ایدههایم، دو نقطه از کارخانجات پسماند شهری مشهد (با سپاس از مدیران مپ) را بازدید کردم، که یکی در بیرون و دیگری در داخل شهر بود، و آن نقطهی بازیافت و دفن خارج از شهر جایی است که اسمش را امروز میگذارم «سختترین شغل دنیا، قبل از معدن».

وارد محوطهای کاسهمانند میشوی که بین کوههای طبیعی محصور است. ناگهان بوی تعفن بر سرت آوار میشود. ساختمانها و سولهها در گوشه و کنار پراکندهاند؛ وارد سالن پردازش میشویم که به اندازهی دهها کامیون زباله روی هم تلنبار شده، از نگاه به آن هم چندشات میشود؛ لودری صبورانه بیل به بیل آنها را برمیدارد و داخل مخزن دو نوار نقالهی تفکیک میریزد. بعد چند مرحله تفکیک دستی، با سرند، دوباره دستی، دوباره سرند، دوباره دستی و نهایتا ورود به مرحله کمپوست، ورود به بخش ریجکت و سپس عزیمت به چند مقصد دفن، بیوگاز، انباشت زباله خشک اقتصادی و دیگر نقاط میشود. واویلاییست از بوی و مگس و آلودگی بهداشتی و منظر و صدا و هوا؛ جوانهای رعنا که در این شرایط پشت فرمان، روی نوار، لابلای تاسیسات و کیسه به پشت مشغول کارند را میبینی و دلت برایشان کباب میشود. خواستم از درب سوله تا انتهای عرض آن بروم، اما کف سیمانشدهی آنجا، منجلابی بود آغشته به تعفن و لجن. شاهکار تک تک ما شهروندان، که در خانهها و اداراتمان با هزار جور پیف و اَه اَه، از زمین و آسمان زباله میسازیم و دم در میگذاریم، اینجا رخ به رخ، گستاخ و دیوآسا در برابرمان قد بر میفرازند و کُنهِ کثیف خود را نشان میدهد. تازه مشهد یکی از پیشروترین شهرهای ایران در مدیریت پسماند است.

روزانه هر یک از ما حدود ششصد گرم زباله تولید میکنیم و یک میلیون خانوار مشهدی تقریبا دو هزار تن زبالهی دورریز دارند که شهرداری باید جمعآوری کند. نیمی از این مقدار آب است (که در مقصد تبدیل به شیرابهای بدبو میشود)، یعنی اگر هر یک از ما فقط یک لیوان آب کمتر توی زبالههامان داشته باشیم (فرض کنیم پوست خربزه را قبل از دور ریز بگذاریم کمی خشک شود)، ببینید چقدر در همه چیز صرفهجویی میشود. تقریبا حدود یک سوم از این 2000 تن، تبدیل به زباله خشک اقتصادی بعلاوه کمپوست قابل فروش میشود و بقیه سر از دفن در خاک و محیط زیست در میآورد. حجم فضایی که هر سال توسط این مقدار زباله بلعیده میشود به مساحت پنج هکتار در عمق بیست متر است.

خدا قوتشان بدهد این جوانان کوشا و بینامونشان را؛ و کلی گفتنی در این باب وجود دارد که به زمانی مناسبتر و دلی خوشتر از احوال امروز موکول میکنم.

پنجشنبه ـ دوم شهریور 1402